Onbevlekte ontvangenis van Maria (2007)

Weerstand. Een gewoon Nederlands woord: Weerstand. Het komt voor in de geschiedenis van de oorlogen. Het leger had weerstand geboden tegen de vijand. Of in de politiek, als de oppositie weerstand biedt bij een voorstel van de regering of andersom. In de elektronica heb je talloze kleine weerstandjes die samen zorgen dat de stroom goed geregeld wordt.

Maar sinds een tijdje zijn ze op zoek naar iets nieuws, het tegenovergestelde. De wetenschap probeert supergeleiders te ontwikkelen. Een echte supergeleider is juist iets dat geen weerstand heeft. Dat is reuze interessant, want de computers gebruiken veel stroom omdat weerstand warmte geeft en dat moet gekoeld worden. Dus het tegenovergestelde van de weerstand, de supergeleider, zou fantastisch zijn, met veel minder stroom hetzelfde kunnen doen.

Wat denkt u nu. Vandaag op het feest van Maria Onbevlekt Ontvangen een verhaal over elektronica en de moderne wetenschap, over weerstanden en supergeleiders. Ach, uw pastoor heeft ook zo zijn associaties. Ik kwam hierop door na te denken over dit hoogfeest. Wat vieren we hier eigenlijk. Natuurlijk is het heel katholiek om alle feesten te vieren, zo was het in het Joodse Volk ook al. Heel het jaar had allerlei feesten. En Mariafeesten hebben altijd iets hartelijks, iets moederlijks, iets blij's en ontspannends.

Maar, ... wat vieren we eigenlijk? Voor alle duidelijkheid nog maar even een oud misverstand wegnemen, ik ga ervan uit dat de meesten van u die fout niet meer maken: Dit feest gaat niet over de relatie tussen Maria en Jozef, het gaat niet over de geboorte van Jezus, het gaat niet over sexualiteit, het gaat niet over maagdelijkheid ... maar waar gaat het dan wel over? Het gaat over het begin, hoe het begin van het leven van Maria was.

De namen van haar ouders staan niet in de Bijbel. In de eerste eeuwen zijn er wel mondelinge tradities doorgegeven en ooit op schrift gesteld, die geven de namen Joachim en Anna. Zegt dit hoogfeest dan iets over hen? Ook niet direct, hooguit indirect. Dit feest zegt vooral iets over God en over Maria, met het oog op Jezus.

Maria's Onbevlekte Ontvangenis zegt iets over Maria zelf in haar relatie met God. Daarom die eerste lezing over de eerste mens Adam en zijn vrouw Eva. Van hen zou je ook kunnen zeggen dat zij onbevlekt waren, onbevlekt geschapen, onbevlekt gevormd door God. Maar hoe kan het dan zijn dat zij toch zondigden? Een ingewikkelde vraag waarbij het Bijbelverhaal ons een richting wijst. Het verhaal van de slang heeft het alles te maken met bekoring en verleiding, maar ook beproeving.

We volgen even het verhaal: Stel dat God niets had gezegd over een speciale boom in die enorme tuin. Van al die bomen mochten ze eten. Ze hadden die ene boom nooit ontdekt. Maar toen God had gezegd dat ze van die ene boom niet mochten eten, toen kreeg de bekoring een kans, toen kon de verleider aan de slag. U weet natuurlijk dat dit verhaal een verdichting is van een gelovig inzicht. De mens wordt in het leven beproefd en er is één grote valkuil in die beproeving, dat is de bereidheid wel of niet om op God te vertrouwen en te doen wat God vraagt.

Weet u nog wat de slang zei tegen Eva? “Je zult helemaal niet sterven. God weet dat je ogen open zullen gaan als je van die boom eet en dat je dan gelijk zult worden aan God, door de kennis van goed én kwaad.”

Hebt u die zin ooit geanalyseerd? Kennis van goed én kwaad. Het goede kennen; dat was blijkbaar niet voldoende, de mens wilde óók het kwade kennen. In dit woord van de slang ligt een verborgen gedachte, een suggestie. Eigenlijk zegt de slang: “Je kunt God niet vertrouwen. God wil jullie niet als zijn gelijke hebben. God verbergt iets voor jullie. God bedriegt en God liegt, je zult helemaal niet sterven. Je zult juist leven, God gunt jullie het leven niet. God heeft liever dat je blind bent dan dat je ogen open gaan. God gunt jullie deze vrucht niet, deze vrucht, die zoveel zoeter smaakt dan alle ander vruchten.

Gelooft Eva dan de slang wel? Waarom zou ze de slang wel geloven? Het enige wat er gebeurt is dat er wantrouwen in haar hart wordt gezaaid, wantrouwen, gekoppeld aan begeerte en dat is genoeg. Gods Woord verdwijnt naar de achtergrond en Eva fantaseert hoe heerlijk het moet zijn aan God gelijk te zijn en van de vrucht te eten. En Adam, die heeft alleen nog oog voor Eva en niet meer voor Gods Woord. Zij is een gave Gods, dat moet toch goed zijn, ook als het ingaat tegen je geweten.

Er is weerstand in haar hart gezaaid, weerstand tegenover God en Gods Woord; wéér-stand. Dat is wat er naderhand over Gods Volk zal worden gezegd: een weerspannig vol, een Volk dat weerstand biedt aan Gods Woord.

En daarover gaat het feest van vandaag. Maria is OK; helemaal OK. De ouders zagen wat een schitterende baby het was, nog mooier dan Mozes. Of met de wetenschap van vandaag; genetisch helemaal top. En met de ogen van psychologen, sociaal, emotioneel en intellectueel helemaal in evenwicht. Maar toch gaat het feest daar vandaag niet over. Maria heeft geen enkele weerstand tegenover God. Maria is een geestelijke supergeleider. En dat is niet een toevalligheid in de evolutie. God heeft daar generaties aan gewerkt, door zijn Woord aan Israel te geven, de Wet van Mozes, de liturgie van de tempel, de gebedstraditie en de vroomheid van het volk. Eigenlijk wil God iedere mens in alle zuiverheid en zonder weerstand tegenover God. Maar de natuur en het hart van de mens is hardnekkig. Bij Maria heeft Hij dat ene extra zetje gegeven. Voor ons mensen onnaspeurbaar. Voor Maria heel wezenlijk.

Toen Maria werd verwekt in de schoot van haar moeder, was God erbij. Is God dan niet bij ieder mensenkind? Natuurlijk wel. Maar God werkt met zijn plan en dat is een groter en wijzer en omvattender plan dan dat van ons mensen. God begint iets nieuws en dit meisje krijgt vanaf het begin die extra hulp. Want weerstandloos tegenover God zou ook kunnen zijn: Weerstandloos tegenover de slang. Maar Maria heeft iets wat Adam en Eva niet hadden. Zij heeft vrome ouders, zij heeft de Wet van Mozes, zij heeft het woord van de profeten. En zo krijgt zij de mogelijkheid om niet alleen zonder weerstand te zijn tegenover God en Gods Woord. Zij weet ook weerstand te bieden aan de verleider met zijn listen en lagen.

Het is vandaag 8 december. Over negen maanden is het 8 september, de achtste van de negende maand. Feest van Maria's geboorte. God begint met een nieuwe Weg, een nieuw Verbond in een kleine vrouw, de Moeder van onze Heer, krachtig tegen het kwaad, open en ontvankelijk voor Gods liefde. Amen.